Als ondernemer in het MKB ben je altijd op zoek naar manieren om je bedrijf te verbeteren, efficiënter te werken en je concurrentievoordeel te vergroten. Een van de manieren waarop je dit kunt bereiken, is door over te stappen op een circulaire economie. Maar wat betekent dat precies en hoe kun je dit in de praktijk brengen? In deze blog duik ik dieper in op de vier strategieën van de circulaire economie, zoals beschreven in de whitepaper van Het Groene Brein.
Lineair vs. circulair
Volgens de whitepaper is de lineaire economie een systeem waarin hulpbronnen worden geëxtraheerd alsof er geen grenzen zijn en economische welvaart het einddoel is voor veel bedrijven. Dit systeem houdt echter geen rekening met onze sociale en ecologische waarden. In een lineaire economie worden hulpbronnen uit de aarde gehaald, verfijnd voor productie, samengevoegd tot producten en gedistribueerd naar consumenten. Waarde wordt toegevoegd bij elke stap. Na gebruik door de consument gaat de waarde van het product echter snel achteruit. De oude producten eindigen op stortplaatsen of worden verbrand, waardoor de waarde die in het productieproces is gecreëerd, snel wordt vernietigd.
In tegenstelling tot de lineaire economie, is de circulaire economie geïnspireerd door ecosystemen waarin het afval van het ene systeem voedsel is voor het andere. Circulaire bedrijven streven ernaar om de toegevoegde waarde van een product zo lang mogelijk, zo niet voor altijd, te behouden. In de context van de Value Hill, wordt waarde toegevoegd terwijl het product "omhoog" beweegt en circulaire strategieën houden het product zo lang mogelijk op zijn hoogste waarde (top van de heuvel). Producten zijn ontworpen om lang mee te gaan en zijn geschikt voor onderhoud en reparatie, waardoor de gebruiksduur van het product wordt verlengd. Wanneer een product klaar is om zijn "afdaling" te beginnen, gebeurt dit zo langzaam mogelijk, zodat de nuttige hulpbronnen nog steeds van dienst kunnen zijn voor andere systemen.
In de circulaire economie is het pad dat producten afleggen terwijl ze op en neer de Value Hill bewegen, verdeeld in drie fasen. De pre-use fase (winning, productie, distributie) wordt weergegeven aan de linkerkant, omdat er bij elke stap waarde wordt toegevoegd en het product omhoog beweegt. De tweede fase is de in-use fase en wordt weergegeven aan de top van de heuvel. Hier is de waarde van een product op zijn hoogst. En de derde fase is de post-use fase, waar het product waarde verliest naarmate het de heuvel af beweegt. Door echter het volledige product of de componenten ervan terug te voeren naar een eerdere fase (bijvoorbeeld door tweedehands producten aan te bieden, stromen ze direct terug naar de gebruiksfase), wordt de waarde behouden. In elke fase vinden verschillende bedrijfsactiviteiten plaats.
Circulair Ontwerp (Uphill)
De eerste strategie, Circulair Ontwerp, richt zich op de pre-gebruiksfase van een product. Het gaat hierbij om het ontwerpen van producten met een lange levensduur en het minimaliseren van het gebruik van grondstoffen. Een voorbeeld hiervan is Fairphone. Dit bedrijf ontwerpt smartphones die gemakkelijk te repareren zijn, waardoor ze langer meegaan. Bovendien gebruiken ze materialen die lokale economieën ondersteunen en conflictvrije mineralen uit de Democratische Republiek Congo.
Optimaal Gebruik (Tophill)
De tweede strategie, Optimaal Gebruik, heeft betrekking op de gebruiksfase van een product. Het doel is om de levensduur van een product te verlengen en de productiviteit te verbeteren. Een voorbeeld hiervan is Bundles, een bedrijf dat wasmachines leaset in plaats van verkoopt. Ze monitoren het gebruik van de machines en bieden inzicht in de kosten van het doen van de was, waaronder energie-, water- en wasmiddelverbruik. Dit verlengt niet alleen de levensduur van de machine, maar verlaagt ook de kosten voor de klant.
Waardeherstel (Downhill)
De derde strategie, Waardeherstel, gaat over de post-gebruiksfase van een product. Het doel is om waarde te halen uit gebruikte producten. Een voorbeeld hiervan is Recover-E, een bedrijf dat gebruikte ICT-apparatuur opnieuw in de markt zet. Ze reinigen en updaten de apparatuur en bieden een terugkoopprijs afhankelijk van de staat van de apparatuur.
Netwerkorganisatie (Cross-hill)
De vierde en laatste strategie, Netwerkorganisatie, gaat over het beheer en de coördinatie van circulaire waardeketens. Dit omvat de coördinatie en het beheer van grondstofstromen, het optimaliseren van prikkels en andere ondersteunende activiteiten in een circulair netwerk. Een voorbeeld hiervan is Dutch aWEARness, een bedrijf dat 100% recyclebare bedrijfskleding levert. Ze streven naar een bedrijfsmodel waarbij het eigendom van materialen wordt gedeeld binnen hun circulaire waardeketen.
Samenvatting
Om de overgang naar een circulaire economie te vergemakkelijken, is het belangrijk om te begrijpen waar je bedrijf zich momenteel bevindt en welke strategieën je kunt implementeren. De onderstaande tabel, gebaseerd op Appendix A van de whitepaper, geeft een overzicht van de verschillende bedrijfsmodellen die passen bij elke strategie.
